Çatı yalıtım malzemeleri çatının tipine, taşıdığı yüke ve katmanların sırasına göre seçilir. Kullanılmayan çatı arasında döşeme üzerine serilen camyünü şilte, metal çatıda kullanılan rijit taşyünü levha ve ters terasta su yalıtımının üzerine yerleştirilen XPS aynı görevi farklı koşullarda yerine getirir.
Bu nedenle “çatıya camyünü mü, taşyünü mü, XPS mi?” sorusuna çatı tipi bilinmeden yanıt vermek doğru değildir. Önce ısıtılan hacmin sınırı, çatının eğimli veya düz olması, üzerinde yürünüp yürünmeyeceği, su yalıtımının konumu ve yoğuşma riski belirlenmelidir.
Çatı Yalıtımında Üç Ayrı Görev Vardır
Çatı sisteminde ısı yalıtımı, su yalıtımı ve buhar kontrolü birbirinin yerine geçen katmanlar değildir:
- Isı yalıtımı: İç ve dış ortam arasındaki ısı akışını sınırlar. Camyünü, taşyünü ve XPS bu görev için kullanılan farklı ürün aileleridir.
- Su yalıtımı veya çatı altı örtüsü: Yağmur ve dış ortam suyunun taşıyıcıya ve ısı yalıtımına ulaşmasını engeller. Teras membranı ile eğimli çatıdaki nefes alan örtü aynı detay değildir.
- Hava ve buhar kontrolü: İç ortam havası ile su buharının çatı kesitine kontrolsüz geçişini azaltır. Konumu, çatı tipi ve yoğuşma hesabına göre belirlenir.
Yalnızca kalın bir ısı yalıtım malzemesi kullanmak, hatalı su veya buhar detayını telafi etmez. Benzer biçimde su geçirmeyen bir membran da tek başına ısı kaybını çözmez. Tüm ürün gruplarını çatı yalıtımı çözümleri sayfasında birlikte inceleyebilirsiniz.
Camyünü, Taşyünü ve XPS Karşılaştırması
| Malzeme | Çatıda öne çıktığı alan | Güçlü yönü | Dikkat edilmesi gereken |
|---|---|---|---|
| Camyünü | Kullanılmayan çatı arası, mertek arası ve yük gelmeyen yatay yüzey | Hafif, esnek, geniş yüzeyde kolay serim ve iyi ısıl performans | Üzerinde yürünmemeli, sıkıştırılmamalı ve nemden korunmalı |
| Taşyünü | Geleneksel teras, metal çatı ve yangın/akustik performansı öncelikli sistem | Çatıya özel rijit ürünlerde mekanik dayanım, mineral yapı ve ses kontrolü | Ara bölme veya mantolama levhası yerine çatı için üretilmiş ürün seçilmeli |
| XPS | Ters teras çatıda membran üstü; uygun üründe mertek üstü eğimli çatı | Düşük su emme, kapalı gözenek ve yüksek basma dayanımı | Yangın sınıfı, UV koruması, ayırıcı katman ve çatı tipine uygun ürün kontrol edilmeli |
1. Kullanılmayan Çatı Arasında Hangi Malzeme Kullanılır?
Çatı arası kullanılmıyor ve ısıtılan hacim son kat tavanının altındaysa, ısı yalıtım sınırı çoğunlukla çatı döşemesi üzerinde kurulur. Bu uygulamada hafif ve rulo formundaki İzocam Çatı Şiltesi geniş yüzeye kolayca serilebilir.
İzocam, camyünü Çatı Şiltesini kullanılmayan çatı aralarında döşeme üzerinde, kullanılan çatı aralarında mertek arasında ve üzerine yük gelmeyen yatay uygulamalarda tanımlar. Ürün döşendikten sonra üzerine eşya konulmamalı ve üzerinde yürünmemelidir. Çatı arasının depo olarak kullanılacak bölümlerinde yürüyüş yolu, yalıtımı ezmeyecek bağımsız taşıyıcılarla çözülmelidir.
Şilteler boşluksuz ve ekleri şaşırtılarak yerleştirilmeli, saçak havalandırması veya tasarlanan hava yolları kapatılmamalıdır. Yalıtımın soğuk tarafına gelişigüzel polietilen örtü sermek, içeriden gelen buharın bu yüzeyde yoğuşarak malzemeyi ıslatmasına neden olabilir. Buhar kontrolü, sıcak tarafta ve proje hesabına göre çözülmelidir.
2. Kullanılan Eğimli Çatıda Malzeme Nasıl Seçilir?
Çatı arası yaşam alanına dönüştürülmüşse yalıtım, eğimli çatı düzleminde merteklerin arasında, altında veya üstünde yer alabilir. Mertek arasında esnek camyünü ya da sistem için uygun mineral yün kullanılması boşlukların doldurulmasını kolaylaştırır. Levha veya şilte profil aralığına uygun kesilmeli, hava boşluğu bırakılmamalı ve aşırı sıkıştırılmamalıdır.
Mertekler ahşap birer ısı köprüsüdür. Sadece mertek arasına yalıtım koymak yerine, hesap ve çatı yüksekliği izin veriyorsa mertek altında veya üstünde kesintisiz ikinci bir katman ısıl performansı geliştirebilir. İç taraftaki hava-buhar kontrol katmanının ekleri ve tesisat geçişleri bantlanmalı; dış tarafta çatı tipine uygun buhar geçirgen su yalıtım örtüsü ve kaplama altı detayları kurulmalıdır.
XPS eğimli çatıda kullanılabilir mi?
İzocam Foamboard 1500, üreticinin merteklerin üzerine uygulanan eğimli çatı çözümü için geliştirdiği XPS levhadır. Levha kenarlarının tam birleşmesi, baskı çıtalarının mertekler üzerine sabitlenmesi ve XPS’in üstünde buhar geçirgen çatı altı örtüsünün doğru bindirmelerle uygulanması gerekir.
Bu kullanım, herhangi bir XPS levhanın gelişigüzel mertek arasına sıkıştırılabileceği anlamına gelmez. Ürünün kenar profili, mekanik dayanımı, yangın sınıfı, kaplama ve tespit yöntemi tam sistem içinde değerlendirilmelidir.
3. Geleneksel Teras Çatıda Taşyünü Nerede Kullanılır?
Geleneksel veya sıcak teras çatıda ısı yalıtımı, sistem tasarımına bağlı olarak su yalıtım katmanının altında yer alır. Bu bölgede kullanılan taşyünü, üzerine gelecek katmanları ve uygulama yüklerini taşıyabilen çatıya özel rijit levha olmalıdır. Teras Çatı Levhası bu amaçla değerlendirilen ürün grubudur.
Taşyünü çatı levhası ısı ve ses yalıtımı ile yangın güvenliğine katkı sağlar; ancak su yalıtım membranının yerini almaz. Üretici detayına göre buhar kontrol katmanı, eğim, levha, su yalıtımı ve koruma/son kat birlikte tasarlanır. Süzgeç, parapet, kapı eşiği ve dilatasyonlar ana yüzeyden önce çözülmelidir.
Taşyünü ürünleri arasında aynı kalınlıkta çok sayıda levha bulunabilir. Manto Taşyünü veya Ara Bölme Levhası, teras çatının yük ve yüzey gereksinimleri için üretilmiş çatı levhasının yerine kullanılmamalıdır.
4. Ters Teras Çatıda XPS Neden Öne Çıkar?
Ters teras çatıda su yalıtım membranı taşıyıcıya daha yakın konumda, XPS ısı yalıtımı ise membranın üzerinde bulunur. Bu düzende yalıtım levhası yağış, donma-çözülme ve kullanım yüklerine daha yakın olduğu için düşük su emme ve yeterli basma dayanımı önem kazanır.
Çatı sistemine uygun XPS levhalar su yalıtımının üzerine yapıştırılmadan, ekleri tam birleşecek şekilde yerleştirilebilir. Membran türüne göre arada uyumlu ayırıcı katman; XPS üzerinde filtre/geotekstil ve kullanım biçimine göre çakıl, plak taş veya döşeme sistemi bulunur. Parapet dönüşleri ve süzgeç kotları, toplam katman kalınlığına göre planlanmalıdır.
Geleneksel terasta kullanılan taşyünü levha ile ters terasta kullanılan XPS’in katman konumu aynı değildir. Bu fark göz ardı edilirse malzeme doğru olsa bile çatı sistemi yanlış kurulabilir.
5. Metal Çatıda Hangi Yalıtım Malzemesi Kullanılır?
Metal çatılar güneşle hızlı ısınır, gece hızla soğur ve iç yüzeyde yoğuşma riski oluşturabilir. Yerinde yapılan çift metal sistemlerde, gerekli basma ve yangın performansına sahip mineral yün levhalar tercih edilebilir. Taşyünü özellikle yangın ve akustik beklentinin yüksek olduğu sanayi yapılarında öne çıkar; camyünü ise çatı sistemine uygun levha veya şilte formuyla hafif bir çözüm sunabilir.
Metal kaplama altında yalnızca yalıtım malzemesini yerleştirmek yeterli değildir. İç tarafta hava ve buhar kontrolü, dış tarafta su tahliyesi veya yoğuşma drenajı, ek yerlerinde sızdırmazlık, bağlantı elemanlarında ısı köprüsü ve yangın detayları birlikte çözülmelidir. Metal çatı için ürün seçimi, çalışma sıcaklığı ve açıklık/yük hesabıyla uyumlu olmalıdır.
Çatı Tipine Göre Malzeme Seçim Matrisi
| Çatı tipi | Öncelikli ısı yalıtım seçeneği | Temel kontrol noktası |
|---|---|---|
| Kullanılmayan soğuk çatı arası | Yük gelmeyen döşemede camyünü çatı şiltesi | Boşluksuz serim, ezilmeme, hava ve buhar kontrolü |
| Kullanılan eğimli çatı | Mertek arasında mineral yün; uygun sistemde mertek üstü XPS | Isı köprüleri, kesintisiz ikinci katman, nefes alan dış örtü |
| Geleneksel teras çatı | Yük sınıfına uygun rijit taşyünü çatı levhası | Buhar kontrolü, eğim ve levha üzerindeki su yalıtımı |
| Ters teras çatı | Düşük su emmeli ve basma dayanımlı çatı tipi XPS | Membran altında/üstünde doğru sıra, ayırıcı-filtre ve balast |
| Metal çatı | Sisteme özel camyünü veya taşyünü levha | Yoğuşma, hava sızdırmazlık, mekanik tespit ve yangın |
Çatı Katmanları Nasıl Sıralanır?
Tek bir katman sırası tüm çatılar için geçerli değildir. Aşağıdaki örnekler sistem mantığını gösterir; nihai sıra proje, ürün üreticisi ve yoğuşma hesabıyla doğrulanmalıdır.
Eğimli sıcak çatı örneği: içeriden dışarıya
- İç kaplama ve tesisat boşluğu
- Hava ve buhar kontrol katmanı
- Mertek arası/altı ısı yalıtımı
- Buhar geçirgen çatı altı su yalıtım örtüsü
- Karşı çıta, havalandırma/tahliye boşluğu ve çatı kaplaması
Tyvek AirGuard Reflective E sıcak tarafta hava ve buhar kontrolüne, Tyvek Solid ise dış tarafta buhar geçişine açık su ve rüzgâr korumasına yönelik farklı görevler üstlenir. Ürünlerin yerleri birbirine karıştırılmamalı, ek ve geçişler uygun bantlarla kapatılmalıdır.
Ters teras çatı örneği: alttan üste
- Taşıyıcı döşeme ve eğim katmanı
- Su yalıtım membranı
- Gerekli olduğunda uyumlu ayırıcı katman
- Çatı tipine uygun XPS ısı yalıtım levhası
- Filtre/geotekstil
- Çakıl, plak taş veya projelendirilmiş son kat
Isı ve su yalıtımının birlikte çalıştığı diğer detayları teras çatı yalıtımı rehberinde inceleyebilirsiniz.
Yangın Performansında Nelere Bakılmalı?
Kaplamasız mineral yün ürünler yüksek yangına tepki performansıyla öne çıkabilir. Ancak çatı sisteminin yangın davranışı yalnızca yalıtım çekirdeğine bağlı değildir; folyo veya camtülü kaplama, buhar kontrol katmanı, su yalıtım membranı, taşıyıcı ve son kaplama birlikte değerlendirilir.
XPS organik esaslı bir üründür ve mineral yünle aynı yangın sınıfında değildir. Bu nedenle açıkta bırakılmamalı; seçilen çatı sisteminde uygun koruma, yangın kesiciler ve mevzuat detayları uygulanmalıdır. Ürünlerin yangına tepki sınıfı, kaplama dahil tam ürün teknik föyünden kontrol edilmelidir.
Çatı Yalıtım Kalınlığı Nasıl Belirlenir?
Malzeme türü seçildikten sonra kalınlık; ürünün lambda değeri, yapının iklim bölgesi, çatı kesiti ve hedeflenen U değeriyle hesaplanır. Aynı kalınlıktaki camyünü, taşyünü ve XPS farklı ısıl direnç değerleri sunabilir. Bu yüzden yalnızca santimetre üzerinden karşılaştırma yapılmamalıdır.
Güncel TS 825 hesabı ısıtma ve soğutma ihtiyacını, altı iklim bölgesini ve yapı elemanının tüm katmanlarını dikkate alır. Mertek, metal bağlantı veya betonarme parapet gibi ısı köprüleri de kesintisiz yalıtım detaylarıyla sınırlandırılmalıdır.
Çatı Yalıtımında Sık Yapılan Hatalar
- Çatı tipini belirlemeden yalnızca “en iyi yalıtım malzemesi” aramak
- Isı yalıtımı ile su yalıtımı membranını aynı görevde kabul etmek
- Yük gelmeyen camyünü şiltenin üzerinde yürümek veya malzemeyi sıkıştırmak
- Mantolama ya da ara bölme levhasını çatı levhası yerine kullanmak
- Her XPS ürününü ters teras veya mertek üstü çatı için uygun saymak
- Buhar kontrol katmanını rastgele bir polietilen örtüyle ve yanlış tarafta çözmek
- Çatı altı örtüsünün bindirme, bant ve baca/süzgeç geçişlerini açık bırakmak
- Teras çatıda eğim, parapet ve süzgeç kotlarını toplam katman kalınlığından bağımsız planlamak
- Yangın sınıfını yalnızca yalıtım çekirdeğine bakarak değerlendirmek
Sık Sorulan Sorular
Çatıya camyünü mü taşyünü mü uygulanmalı?
Kullanılmayan ve yük gelmeyen çatı arasında camyünü şilte pratik bir çözümdür. Geleneksel teras veya metal çatıda mekanik ve yangın performansı gereken bölgelerde çatıya özel taşyünü levha öne çıkabilir. Seçim çatı tipine göre yapılmalıdır.
XPS çatı arasında kullanılabilir mi?
Üreticinin eğimli çatı için geliştirdiği Foamboard 1500 gibi XPS ürünleri mertek üstü sistemde kullanılabilir. Bu, tüm XPS levhaların mertek arasında veya her çatı detayında uygun olduğu anlamına gelmez.
Ters teras çatıda su yalıtımı XPS’in altında mı olur?
Evet. Ters teras sisteminde su yalıtım membranı taşıyıcıya yakın konumda, düşük su emmeli çatı tipi XPS ise membranın üzerinde bulunur. Filtre ve koruma/son katmanları da sistemin parçasıdır.
Camyünü üzerine naylon örtü serilir mi?
Yalıtımın soğuk tarafına rastgele buhar geçirmeyen örtü sermek yoğuşma ve ıslanma riski oluşturabilir. Hava ve buhar kontrol katmanının türü ve konumu, çatı kesiti ile yoğuşma hesabına göre belirlenmelidir.
Çatı yalıtımında kaç cm malzeme kullanılmalı?
Tek bir sabit kalınlık tüm çatılar için geçerli değildir. İklim bölgesi, çatı katmanları, ürünün lambda değeri, hedef U değeri ve ısı köprüleri güncel TS 825 hesabında birlikte değerlendirilmelidir.
Sonuç: Çatı yalıtım malzemesi seçimi ürün adından önce çatı tipinin doğru tanımlanmasıyla başlar. Camyünü yük gelmeyen çatı aralarında, çatıya özel taşyünü levhalar geleneksel teras ve metal sistemlerde, uygun XPS ürünleri ise ters teras ve belirli mertek üstü çözümlerde öne çıkar. Çatı yalıtım ürünlerini inceleyebilir; doğru katman, ürün ve kalınlık için Erk İzolasyon’dan teknik destek alabilirsiniz.
